علایم و تابلوها در سطح شهر

امروزه بیشتر مردم به « گویندگانی افراطی » بدل شده اند و از روش های ابتدایی ارتباطات بصری کمتر به طور دقیق و کامل استفاده می کنند . یک شهر نیز با تمام نظام پیچیده اش ، می تواند بسیاری از پیام هایش را بصری نماید و از سخن های گزاف و بیهوده دوری جوید. باید شهر را از ازدحام نوشته و حروف خلاص کرد و جای آن را به تصویر داد . تصویری که در صد زیادی از پیام را انتقال می دهد و تنها چند کلمۀ ساده و مختصر پیام رسانی ، آن را ( در صورت لزوم ) تکمیل می کند. طراحی گرافیک نقش اصلی را در طراحی پیام های علایم و تابلوهای شهری دارد و بدین ترتیب هنر را به پیکر شهر و خیابان تزریق می کند . دور نیست زمانی که مردم آرایشگاه را از قیچی اغراق شده و بزرگ سر در مغازه تشخیص می دادند و دوچرخه ای بر فراز پیاده رو ، نشانگر فعالیتی در همین ارتباط بود.

علایم در منظر خیابان باید به گونه ای منطقی طراحی شوند تا از ازدحام تیرک ، ستون و پایه در شهر کاسته شود . علایم را می توان به دیوار ، ستون های برق و ..... متصل نمود تا تعداد نگهدارنده های آن ها کاهش یابد. ارتفاع ، اندازه و شکل علایم باید آن قدر بهینه شده باشد تا حداکثر خوانایی و وضوح را باعث شود و شخصیتی خاص به محیط ببخشد. ارتباطی منسجم میان علایم در خط افق و پرسپکتیو خیابان می تواند در خلق چهرۀ بصری منظم تر کمک شایانی باشد.

به راحتی می توان به سازمان های مسئول و شرکت های بزرگ توصیه کرد تا یک هویت خاص را برای کنترل سبک بومی و کارکرد علایم و تابلوهایشان طراحی و تولید کنند . این امر کمک به وحدت و هویت اصیل تر شهر است .

علایم و تابلوها الزاماً نباید خودنمایی کنند . اجزای بصری محیط بر وضوح و خوانایی علایم تاثیر می گذارند. علایم و تابلوها بر این اساس که در برابر عمارتی مستقر شوند یا در فضای سبزی ، می توانند تاثیرات متفاوتی داشته باشند . تضاد پیش زمینه و پس زمینه ، آن ها را از محیط جدا یا در آن حل می کند. باید دقت کرد که تابلوهای مرتفع اکثراً باعث پدیدۀ ضد نور می شوند و این به دلیل پس زمینۀ آسمان و نور فراوان آن است .

علایم و تابلوهای کم ارتفاع مزاحمت کمتری دارند و در محیط های انسانی محسوس تر هستند. تابلوهای اطلاعاتی برای پیادگان باید در موقعیت هایی نصب شوند که توقف استفاده کنندگان از آنها ، مزاحمتی برای تردد دیگران ایجاد نکند. برای پنهان ماندن پشت تابلو ، می توان تابلو را به دیوار نصب کرد . وجود گیاه در پشت تابلو هنگامی که نصب به دیوار ممکن نباشد ضمن ایجاد فضایی دلپذیر تر نمای نه چندان زیبای پشت علایم و تابلو ها را می پوشاند .

نحوۀ رفتار با یک نماد و علامت ، بازتاب قابلیت درک و قدرت تصور فرد است . علایم باید در خور فضای معماری پیرامون خود باشند و زیبایی و عملکرد را با هم تلفیق کنند . از دیدگاه فنی ، شاخص های قابل ملاحظه ای در رویت درست علایم و تابلوها وجود دارد .

برای علایم و تابلوها می توان پنج وظیفه تعیین کرد :

* جهت یابی و هدایتگری معابر و گذرگاه ها

* شناسایی و نام گذاری ابنیه ، میدان ها ، پارک ها و . . .

* کنترل ترافیک (راهنمایی و رانندگی )

* اطلاعاتی و آگاهی دهنده تاریخی ، اتفاقات ، موقعیت .

* آیینی یا تشریفاتی نظیر پلاکارد ، پرچم ، دیوار نگاره

* تبلیغاتی شامل تبلیغاتی منصوبه در معابر ( بیلبوردها و ... ) و سردرب فروشگاه ها

می توان بر اساس شکل ، رنگ و نحوۀ اتصال ، خانواده ای از علایم و تابلوها را برای محیطی خاص طراحی کرد . گرافیک به کار رفته در هر شش نوع از علایم باید بازتاب نیازهای استفاده کننده و محیط استفاده باشد. « برای وضوح و خوانایی در سرعت از دور، به حروف پر و ساده نیاز داریم همچنین حداقل ارتفاع باید 100 میلیمتر یا 25میایمتر به ازای هر 5/7 متر فاصله از تابلو با جزئیاتی محدود بین 6 تا 10 جزء باشد . برای پیادگان ، اطلاعات خیلی بیشتر و جزئی تری را می توان با حروف زیبا و کوچک منتقل کرد

علایمی که منع قانونی ندارند باید با استانداردهای کنترل رفت و آمد هماهنگ باشند. برای علایم ایمنی و ترافیکی باید به استانداردهای بین المللی استناد نمود ، در حالی که گروه های دیگر را باید منطقه ای و در تناسب با روحیۀ خاص هر محیطی طراحی کرد .

گرافیک های تزئینی و مکمل را می توان به سادگی در جهت ارتقای طراحی معماری بنا و منظر سازی فضا به کار برد . نشانه ها و نمادها را بجز شرایطی که فهم آن فراگیر و بین المللی است و برداشت از آن ها یکسان است ، نباید بدون حمایت اطلاعات نوشتاری رها کرد. حروف باید از حداقل تنوع برخوردار باشند و با شخصیت محیط و کاربرد مورد نظر متناسب باشد. به عنوان مثال ، در داخل و اطراف محوطۀ فرودگاه که مهمترین عملکرد آن ارتباط سریع است ،نوشته های راهنمایی و رانندگی باید حروف ساده و راحت و خوانا داشته باشد . محیط های طبیعی و تاریخی با شکل کلاسیک تر و سنتی تر حروف سرو کار دارند . گردشگاه ها و فضاهای ورزشی – تفریحی نیازمند حروف نیستند و چنانچه نیازی در کار باشد هماهنگی با فعالیت مورد نظر و جسارت و غیر رسمی بودن ، برای آن اهمیت دارد.

شکل و اندازه یک تابلو و علامت ، با اندازۀ حروف و موقعیت آن تعیین می گردد. هنگام طراحی متن برای علایم و تابلو ها ملاحظات زیر از اهمیت زیادی برخوردارند:

فضای حروف ، فضای میان خطوط ، موقعیت نماد ها و الگوهای تزئینی ، حاشیه ، قرارگیری موضوع در مرکز یا کناره و استفاده از حروف بزرگ یا کوچک ( در لاتین ).

علایم و تابلوها از مواد و مصالح متنوعی ساخته می شوند : ورق آهن ، برنز ، آلومینیم ،چوب ، سنگ ، بتن ، آکریلیک یا فایبر گلاس ، نئون ، فلکس ، بنر و . . . در برخی موارد انتخاب ماده مناسب و هماهنگ با کاربری و مهم علامت ، زیبایی خاصی به طرح می بخشد .

منبع : رهیافتهائی در مبلمان شهری نوشته سید رضا مرتضائی ناشر انتشارات شهرداریها

نقشه های ( فاز 2 ) مورد نیاز سازمان نظام مهندسی تهران جهت تصویب نقشه های معماری...